[ Chuyên mục người thực việc thực ]

Bài viết này tác giả sẽ chia sẻ 3 câu chuyện người thật, việc thật, để người duyên trí đọc suy nghiệm và tuệ tri sâu sắc 2 loại tâm hành : Chánh Tư Duy và Tà Tư Duy.

Trước khi đi vào 3 câu chuyện, thì cần phải diễn giải trước về chức năng của Tư Duy.

Tư duy : Ngôn ngữ Phật Học gọi là Tâm Hành Tư Duy ( là tâm thuộc nhóm Hành ), Tư duy như 1 bộ máy đã được lập trình, có nhiều chức năng , trong đó có 1 chức năng quan trọng nhất là so sánh đối chiếu giữa 2 lượng thông tin ( Thông tin mà tâm biết trực tiếp giác quan ghi nhận, và thông tin tâm là các hiểu biết trong bộ nhớ được trí nhớ kích hoạt ), để đưa ra kết luận là 1 tư tưởng ( Hiểu biết ).

Để khởi lên được cái biết ý thức biết về Tư tưởng thì phải có tâm hành Tư Duy làm chức năng nhiệm vụ trên.

Và để khởi lên được tâm hành Tư Duy, thì trước đó phải có Tâm hành Niệm ( Trí nhớ ) với chức năng kích hoạt các thông tin hiểu biết đã học hỏi được lưu trong bộ nhớ tâm thức.

1 người bình thường, nếu không được học hỏi giáo pháp sự thật Đức Phật giảng dạy, chắc chắn chưa lưu thông tin Văn Tuệ + Tư Tuệ + Tu Tuệ trong bộ nhớ. Cho nên Niệm chỉ có thể kích hoạt thông tin hiểu biết nhuộm màu Vô Minh + Chấp Ngã mà thôi.

1 Người nếu là hữu học, được nghe và học hỏi giáo pháp sự thật Đức Phật giảng dạy , sẽ lưu vào bộ nhớ thông tin Minh là văn tuệ + Tư tuệ, khi thực hành cũng lưu vào bộ nhớ các thông tin Tu Tuệ. Tuy nhiên, do chưa thể thanh lọc toàn bộ lượng thông tin hiểu biết trong bộ nhớ, cho nên bộ nhớ vẫn còn Vô Minh + Chấp Ngã.

Nên nếu lập trình tâm chạy đến Xúc -> Thấy – Cảm giác, khi Thấy – Cảm giác diệt, mà thông tin thấy – cảm giác tương tác được với thông tin Minh, sẽ phát sinh Chánh Niệm => Chánh Tư Duy => Chánh Kiến ( Hiểu biết vắng mặt vô minh + chấp ngã ).

Nếu lập trình tâm chạy đến Xúc => Thấy – Cảm giác, khi thấy – cảm giác diệt, mà thông tin thấy – cảm giác tương tác được với thông tin Vô Minh + Chấp Ngã, sẽ phát sinh Tà Niệm ( Nhớ sai) => Tà Tư Duy ( Nghĩ sai ) => Tà Kiến ( Biết sai , mang thông tin Vô Minh + Chấp Ngã ).

Minh hoạ lập trình tâm theo 2 nhánh như trên hình vẽ.

===========

Rồi, giờ đến chuyên mục kể chuyện.

Câu chuyện thứ 1 : Nỗi day dứt nhất trong sự nghiệp của người làm nghề Y.

Trong năm 2025, ở 1 khoá tu miên mật, Định có dịp có nhân duyên gặp 1 người anh .

Trong quá trình chia sẻ cuối khoá, anh có ấn tượng và hỏi kỹ Định về đề mục cảm giác pháp trần tư tưởng. Có 1 điểm cũng đặc biệt là anh tiếp thu và nắm bắt rất nhanh, dù đây mới là khoá thứ 2 của anh.

Anh có tâm sự những biến cố khốc liệt mà anh đã trải qua, như biến cố Dịch Covid, anh mất chức phó giám đốc bệnh viện ( 1 bệnh viện nổi tiếng tại Hà Nội), phá sản, nợ lần, Vợ bỏ ( anh chia sẻ dù chị đã rất tốt giúp anh rất nhiều rồi, nhưng không còn cách nào khác).

Sau biến cố khốc liệt đó, anh tâm sự, anh là người hằng ngày hay kê đơn xác nhận 1 người với những dấu hiệu như vậy là Trầm cảm mức độ nặng hay nhẹ, hay dối loạn lo âu , hay suy nghĩ quá mức không dừng được ( Over Thinking) … Cuối cùng cũng đến một ngày anh phải tự xác nhận với những dấu hiệu hiện tại của mình, thì mình cũng lần đầu tiên rơi vào trạng thái giống như những người bệnh nhân anh từng kê đơn , kê thuốc.

Trong quá trình tương tác, Định có hỏi anh 1 câu :” Vậy trong sự nghiệp của mình, anh đã từng có ra quyết định gì mà để lại nhiều hối tiếc, day dứt nhất hay không “?.

Câu hỏi như chạm đúng tâm tư, anh kể:

Trong cuộc đời làm nghề bác sĩ của anh, ở 1 trong 2 vai trò cao nhất điều hành 1 bệnh viện, anh từng trải qua 1 ca thực sự khó.

Đó là 1 người phụ nữ trẻ, đang mang thai, bị tai nạn ô tô. Và đối mặt với cái chết cận kề, thậm trí chết cả mẹ lẫn con.

Người nhà trong lúc cấp bách, quyết định đưa 2 mẹ con vào thẳng bệnh viện anh quản lý.

Lúc này rơi vào 1 quyết định cân não khi có sự bàn bạc giữa 2 người lãnh đạo bệnh viện như sau :

Bệnh viện hiện tại không đầy đủ trang thiết bị để cứu được đứa con, nếu chuyển sang bệnh viện Nhi, thì có thể cứu được cả mẹ lẫn con, trường hợp rủi ro vẫn còn cứu được đứa con.

Nếu để bệnh viện mình cứu, thì trang thiết bị thiếu, nên xác suất rất cao chết cả mẹ lẫn con. Nhưng nếu để ở bệnh viện mình cứu, thì nếu cứu được cả 2 mẹ con, thì Danh Tiếng Bệnh Viện sẽ nâng tầm, uy tín của cả ekip bác sĩ lẫn lãnh đạo sẽ tạo tiếng vang lớn. Với lại nếu chuyển bệnh nhân đi bệnh viện khác, khác gì thừa nhận chuyên môn ” Của Mình Kém Hơn ” bệnh viện kia.

Cuối cùng.

Sau 1 hồi cân não tư duy, so sánh đối chiếu, cân nhắc thiệt hơn. 2 Vị lãnh đạo bệnh viện chấp nhận phương án để 2 mẹ con lại để phẫu thuật cứu chữa.

Kết quả cuối cùng: Cả 2 mẹ con đều chết. Không thể cứu được cả mẹ lẫn con.

Và anh day dứt nhất trong sự nghiệp mình là ca mổ đó.

==========

Đây cũng là 1 câu chuyện để lại nhiều suy nghiệm sâu sắc về 2 loại tâm hành Chánh Tư Duy và Tà Tư Duy.

Chánh Tư Duy => Chánh Kiến ( Biết đúng thì dù có làm gì, kết quả có ra sao cũng bình an đón nhận kết quả, không còn day dứt, hối hận gì nữa sau này ).

Tà Tư Duy => Tà Kiến ( Biết sai sự thật, thì có mâu thuẫn, có đưa đến khổ tâm, kết quả dù thế nào vẫn sẽ có day dứt, hối hận, luyến tiếc ).

Cụ thể , có thể thấy, nếu là 1 người tu học bát chánh đạo, đã được học hiểu biết đúng sự thật về Vô Ngã ( Không hề có cái ta tự có phi nhân quả, ko sinh ko diệt, sẵn có điều khiển làm chủ thân tâm ), nếu nhớ được nội dung vô ngã, thì đâu có thể có đoạn so sánh thông tin cái Thấy – Cảm giác với thông tin chấp ngã, để mà còn khởi lên Sợ ” Ta bị đánh giá là chuyên môn kém hơn bác sĩ, bệnh viện khác nữa ).

Bờ bên này không hề có 5 Tên giặc cướp 5 Thủ Uẩn ( do Chấp Ngã ) truy lùng gắt gao như bờ bên kia nữa.

Quan trọng, lúc đó, trên lộ trình tâm bát chánh đạo, chánh tư duy đâu còn đối chiếu với thông tin vô minh về Khổ – Tập – Diệt – Đạo : Hạnh phúc ( dục lạc ) đến từ danh tiếng, uy tín, lên chức, tăng quyền có thể chấm dứt khổ, và khổ diệt = Dục Lạc này.

Dẫn đến đâu còn Tham Vị ngọt danh tiếng, uy tín , lên chức, tăng quyền nữa, để mà sợ mất danh tiếng, uy tín, quyền lực.

Bờ bên này cũng không còn tên tướng Cướp mang tên Tham Dục , cầm thanh gươm sáng quắc rượt đuổi không lối thoát như bờ bên kia nữa.

Lúc đó, Chánh Kiến sẽ mang nội dung gì ? Để mà không còn các tâm hành ( day dứt, hối tiếc, đau khổ, ăn lăn hối hận ) nữa ?

1. Minh về Lý Duyên Khởi ( hiểu biết đúng sự thật về nhân quả ) để nhận thức sâu sắc rằng: Bác sĩ là 1 nhân, bệnh nhân là 1 nhân, Sự tương tác giữa 2 nhân rồi cùng diệt mới sinh khởi kết quả. Và kết quả không phải do 1 nhân bác sĩ hay bệnh viện quyết định, kết quả do chữ Duyên quyết định. Thì kinh nghiệm Tuệ giải thoát ngay, đâu còn cho rằng mình là nguyên nhân đưa đến cái chết cho bệnh nhân nữa.

2. Khi quyết định với vô ngã, thì đâu có thể đỗ lỗi quy trách nhiệm cho cái ta ảo tưởng điên đảo được dựng đứng lên nữa.

3. Khi quyết định với vô ngã thì đâu thể khởi lên Ta kém được nữa để mà có sợ.

4. Lúc đó chuyên môn có sao thì đối chiếu khách quan giữa 2 loại thông tin để quyết định. Nếu thấy cần đưa sang bệnh viện Nhi thì đưa sang thôi. Dứt khoát chứ không áy náy do dự gì nữa.

Cho dù bệnh viện Nhi cứu được hay không cứu được cũng không còn ràng buộc vào kết quả nữa.

Với chánh kiến như vậy, thì đâu còn khởi lên truy tìm quá khứ với mong cầu ” Giá Như Trong Khứ Ta Làm Khác Đi Thì Kết Quả Đã Khác “. Để mà có Cầu Bất Đắc Khổ nữa.

Suy nghiệm lại để thấy rằng, trong những thời khắc quan trọng, nếu duyên với hiểu biết sao, thì sẽ ra quyết định và sống như vậy.

Và nếu hiểu biết là trái sự thật sẽ có mâu thuẫn, điên đảo, phiền não kéo theo sau thôi. Không thể khác được.

Loại giải thoát này là Tuệ Giải Thoát công năng vượt trội so với Tâm Giải Thoát khi duyên với Chánh Định.

Nếu chỉ thuần Chánh Định ( sơ thiền ) trong tình huống khốc liệt, khẩn cấp đó, thì chưa thể đối trị được đâu.

Phần Tuệ Giải Thoát chỉ dành cho số ít người duyên trí, có ít bụi trong mắt như Đức Phật khẳng định người duyên trí như vàng bạc so với toàn bộ đất đá trên quả đất này.

( To be continue … ) .