✍️ Hỏi đáp #08 — 7 loại cảm giác pháp trần, lộ trình tâm Ý căn và câu hỏi của Lắng Đọng.
Câu hỏi của Lắng Đọng
Con thưa Sư cho con hỏi.
Những tư tưởng như hiểu biết về vấn đề gì đó, hay những kinh nghiệm… do học hỏi tư duy mà có được. Sau đó được lưu lại và mình nhớ lại những điều đã học hỏi đó, thì khi nhớ lại hiểu biết cũ đó là chỉ mới dừng ở Cảm giác pháp trần hay đã chạy đến Ý thức rồi ạ!
Hay ngắn gọn là”khi nhớ lại những tri thức kinh nghiệm đó là Cảm giác pháp trần hay Tư tưởng”?
Sư trả lời
Băn khoăn này rất sâu kín về lộ trình tâm thứ 6, lộ trình tâm Ý căn TƯƠNG TÁC với Thông tin Pháp trần. Thông tin pháp trần có 7 loại : 6 loại thông tin về 6 cảm thọ ( Cảm giác ) và loại thông tin thứ 7 là Tư Tưởng, là các tri thức kinh nghiệm đã được lưu trong bộ nhớ.
Đối với 6 loại thông tin về 6 loại Cảm giác thì khi Tương tác với Ý căn phát sinh 6 Cảm giác pháp trần và khi thực hành Chánh niệm về thân thì kinh nghiệm được chỉ có Tâm ghi nhân ( tâm biết trực tiếp giác quan ) ghi nhận “khách quan” đúng sự thật về các Cảm giác pháp trần đó. Lộ trình tâm đó là :
XÚC – [Thọ – Tưởng] – Chánh niệm – Chánh tinh tấn – Chánh định – ( Tỉnh giác ).
Khi Chánh niệm về thọ, về tâm, về pháp thì Ý thức Chánh kiến sẽ nhận thức đúng sự thật về đối tượng. Trong khoá tu học 9 ngày đặc biệt nhấn mạnh về đề mục Cảm giác pháp trần này vì nó ứng dụng trong tiến trình chết. Lộ trình tâm đó là:
XÚC – [Thọ -Tưởng] – Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến.
Đối với loại thông tin thứ 7 thì rất khó diễn đạt, rất khó thực hành trong khoá tu, chỉ dành cho các đối tượng tư duy tìm hiểu sâu về vấn đề này. Đặc biệt là trong kinh có đề cập đến trong một đoạn kinh mang tính ẩn dụ, hiểu theo nghĩa bóng thuộc Tương ưng bộ kinh hoặc trong Tăng chi bộ kinh.
Đoạn kinh đó đại ý như sau : “Thế tôn đang ngồi, bổng một tư tưởng khởi lên. Có thể cai trị ( vừa làm Phật vừa làm vua ), có thể dùng Chánh pháp để cai trị ( một đất nước ). Lúc đó Ác ma xuất hiện và nói : Thiện thệ hãy cai trị, Thiện thệ hãy cai trị. Thiện thệ có thể biến dãy núi Hy mã lạp sơn thành một núi vàng và làm cho dân chúng tha hồ sung sướng. Khi nghe Ác ma nói vậy, Thế tôn liền nói : Cho dù có biến Hy mã lạp sơn thành hai hay ba núi vàng cũng không thể thoả mãn lòng tham của một con người. Khi nghe Thế Tôn nói vậy, Ác ma biến mất tại chỗ”.
Đoạn kinh này phải được hiểu theo nghĩa bóng, nghĩa ẩn dụ nói về lộ trình tâm Bát chánh đạo, đặc biệt là lộ trình tâm Bát chánh đạo của những người đã giác ngộ và lấy chính lộ trình tâm của Đức Phật để thuyết minh.
Đoạn đầu : Thế tôn đang ngồi, bổng một tư tưởng khởi lên. Có thể cai trị ( có thể vừa làm Phật vừa làm vua ), có thể dùng Chánh pháp để cai trị ( một đất nước ). Lúc đó Ác ma xuất hiện và nói : Thiện thệ hãy cai trị, Thiện thệ hãy cai trị. Thiện thệ có thể biến Hy mã lạp sơn thành một núi vàng và làm cho dân chúng tha hồ sung sướng.
Đoạn này nghĩa bóng là đối với bậc giác ngộ các thông tin về TƯ TƯỞNG VÔ MINH ( tri thức kinh nghiệm đã học hỏi trong quá khứ ) vẫn tương tác làm phát sinh Cảm giác Pháp trần. Ẩn dụ là được Ác ma tán thán cái tư tưởng đó.
Đây là giai đoạn Xuc – [Thọ – Tưởng] mà Bát tà đạo và Bát chánh đạo giống nhau.
Nếu là Bát tà đạo thì tiếp theo sẽ là :
XUC – [Thọ -Tưởng ] – Tà niệm – Tà tư duy – Tà tri kiến.
Và Tà tri kiến sẽ chấp nhận cái đó, sẽ phát sinh TƯ TƯỞNG có thể vừa làm Phật, vừa làm Vua theo kiểu Phật giáo Tây Tạng. Đạt lai Lạt ma vừa là “Phật sống” vừa là Vua xứ Tây Tạng.
Đoạn sau : Thế Tôn nói : Cho dù có biến Hy mã lạp sơn thành hai hay ba núi vàng thì cũng không thể thoả mãn lòng tham của một con người. Khi nghe Thế Tôn nói vậy Ác ma biến mất tại chỗ. Đoạn này ám chỉ TƯ TƯỞNG CHÁNH KIẾN xuất hiện ngay liền sau đó. Giai đoạn tiếp theo của Bát chánh đạo là :
XÚC – [Thọ – Tưởng ] – Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến.
Ẩn dụ hay nghĩa bóng của đoạn này với chi tiết Ác ma biến mất tại chỗ còn ám chỉ trong lộ trình tâm Bát chánh đạo này thì “TƯ TƯỞNG” lúc đầu được khởi lên hay được nhớ lại là Thọ, là CẢM GIÁC PHÁP TRẦN còn có Vô minh nhưng với Chánh tri kiến đoạn sau là TƯ TƯỞNG Minh, không còn Vô minh nữa ( Ác ma biến mất tại chỗ ). Lúc này thông tin TƯ TƯỞNG Minh, Chánh kiến này sẽ được lưu lại vào bộ nhớ. Đây chính là “XOÁ” Vô minh trong bộ nhớ hay thanh lọc tri thức kinh nghiệm trong bộ nhớ khỏi vô minh.
Khi đột chuyển thì chưa phải mọi tri thức kinh nghiệm đều được xoá sạch vô minh mà sau đó lộ trình tâm Bát chánh đạo khởi lên về VẤN ĐỀ GÌ thì lúc đó vấn đề đó mới được xoá bỏ hết vô minh, xoá bỏ hết hiểu biết sai trong đó.
Trao đổi thêm
Hoang Dzung
Thưa sư, trong ví dụ trên hình ảnh ác ma thực chất là một tư tưởng (lộ trình tâm) tà kiến nó không chỉ dừng lại ở thông tin vô minh, mà sảy ra với tà kiến, tà ý thức đã được tương tác, suy luận. Sau khi đó chánh niệm mới khởi lên đưa đến chánh kiến để xóa bỏ tư tưởng vô minh. Phải không ạ!
Đại Đức Nguyên Tuệ
Hoang Dzung tư tưởng đó mới chỉ là Cảm giác pháp trần thôi. Tiếp đó Chánh niệm- Chánh tư duy – Chánh kiến khởi lên.
Hoang Dzung
Thưa sư, do con chưa có đột chuyển nên không thể chứng thực được. Còn nghi hoặc về tư tưởng xuất hiện đơn thuần là cảm thọ, hay có cả cái biết ý thức trong đó. Trong đoạn giải thích sau của sư:
“Đoạn đầu …”
Theo con hiểu: “Thế tôn đang ngồi, bổng một tư tưởng khởi lên. Có thể cai trị ( có thể vừa làm Phật vừa làm vua ), có thể dùng Chánh pháp để cai trị ( một đất nước )”
Ở đoạn này nội dung khởi lên là một tư tưởng “có thể cai trị được”. Tư tưởng này là cảm thọ
Đến đoạn: “Lúc đó Ác ma xuất hiện và nói : Thiện thệ hãy cai trị, Thiện thệ hãy cai trị. Thiện thệ có thể biến Hy mã lạp sơn thành một núi vàng và làm cho dân chúng tha hồ sung sướng.” (Trong các bản kinh từng nhắc nhiều lần từ ác ma) như vậy phải hiểu ác ma ở đây là lộ trình tâm bát tà đạo khởi lên.
Cụ thể:
XUC – [Thọ -Tưởng ] (nội dung: có thể cai trị được) – Tà niệm (ác ma xuất hiện) – Tà tư duy (Thiện thệ có thể biến Hy mã lạp sơn thành một núi vàng và làm cho dân chúng tha hồ sung sướng.)
Vì sao? bởi vì khi tư tưởng xuất hiện biết đó là cảm thọ thì lập tức tư tưởng đó đã bị diệt. Khi xuất hiện hình ảnh ác ma khích lệ thiện thệ có thể cai trị, thiện thệ có thể biến hy mã lạp sơn thành một núi vàng. Thì đây là cái biết ý thức, do tư tưởng xuất hiện-> tà niệm xuất hiện -> mới phát sinh tà tư duy.
Tuy nhiên khi kho vô minh chấp ngã phần lớn đã được xóa bỏ bởi minh nên lộ trình tâm btd chỉ xuất hiện đến tà tư duy và bị dập tắt bởi chánh niệm khởi lên hiểu rõ lộ trình tâm vừa xuất hiện là tà kiến (hình ảnh ác ma biến mất). Sư giải thích thêm ạ.
Đại Đức Nguyên Tuệ
Phải hiểu theo cách ẩn dụ. Ác mà là tà kiến nhưng đang ở Thọ là Cảm giác pháp trần. Ý nói là một “tư tưởng” được lưu trong bộ nhớ khởi lên theo Xúc – [ Thọ – Tưởng ] ẩn dụ là Ác ma xuất hiện. Đến đây thì sẽ Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh kiến khởi lên ẩn dụ là Ác ma biến mất tại chỗ.
Đại Đức Nguyên Tuệ
Khi chưa đột chuyển thì Bát tà đạo và Bát chánh đạo vẫn đan xen nhau và thông thông tin lưu vào bộ nhớ
Có lúc là Vô minh do “bộ máy” : Tà niệm – Tà tư duy – Tà tri kiến
Có lúc là Minh do “bộ máy”: Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến.
Khi tu tập đã viên mãn đột chuyển xẩy ra thì Minh xoá bỏ Vô minh ở mức độ NỀN TẢNG như Lý duyên khởi, vô thường, vô ngã, thực tại là Cảm thọ, Tứ thánh đế. Và cái “bộ máy” Tà niệm – Tà tư duy – Tà tri kiến bị phá bỏ chỉ còn “bộ máy” Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến hoạt động.
Thông tin trong bộ nhớ khi đột chuyển là những thông tin NỀN TẢNG là Minh, làm hệ quy chiếu cho “bộ máy ” Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến nên sau đó những thông tin đã lưu trong bộ nhớ không phải NỀN TẢNG có chứa vô minh sẽ được thanh lọc, sẽ bị xoá bỏ nhờ Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến.
Nếu một thông tin không thuộc nền tảng khi đột chuyển nó vẫn nằm trong bộ nhớ và không có gì tương tác với nó thì nó vẫn nằm yên đó, vô hại. Nhưng khi có tương tác nó khởi lên theo dạng Cảm giác pháp trần và lúc đó chỉ có duy nhất “bộ máy” Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh kiến xử lý thông tin Cảm giác pháp trần đó. Lúc đó thông tin Cảm giác pháp trần từ bộ nhớ có vô minh sẽ được “bộ máy” xử lý hết cái vô minh đó thành minh. Và các thông tin của tri thức kinh nghiệm đó được thanh lọc hết vô minh, bây giờ nhuốm màu minh được “lưu lại” vào bộ nhớ.
Đột chuyển là xoá vô minh với các kiến thức NỀN TẢNG để làm có Hệ quy chiếu Minh để chỉ còn một bộ máy xử lý thông tin duy nhất là Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến không còn bộ máy xử lý thông tin Tà niệm – Tà tư duy – Tà tri kiến
Sau khi đột chuyển mỗi một lộ trình tâm Bát chánh đạo có liên quan đến những tri thức kinh nghiệm trong quá khứ không phải nền tảng sẽ được xoá vô minh. Cái này xẩy ra tự nhiện không còn phải tu tập như trước khi đột chuyển.
Tuan Anh Nguyen
Thưa Sư, ở phần giải thích trên Sư có chỉ lộ trình tâm của Bát chánh đạo là: XÚC – [Thọ – Tưởng] – Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến. Vậy con có thể hiểu rằng từ chánh niệm có thể phát sinh Chánh tư duy và Chánh tri kiến luôn mà không cần trải qua Chánh tinh tấn và Chánh Định (tỉnh giác) đúng không ạ? Mong Sư và các Đạo hữu hoan hỷ chỉ dạy!
Đại Đức Nguyên Tuệ
Tuan Anh Nguyen Bát chánh đạo gồm có 2 phần ĐỊNH và TUỆ. Viết gộp cho dễ hiểu là :
XÚC – [Thọ – Tưởng ] – Chánh niệm – Chánh tinh tấn – Chánh định – (Tỉnh giác )- Chánh tư duy – Chánh tri kiến – Như lý tác ý – {Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng}
Nhưng nó gồm 2 lộ trình gồm :
*Niệm Thân thì nội dung của Chánh niệm là Nhớ đến Tích cực CHÚ TÂM GHI NHÂN cảm giác toàn thân nên lộ trình khi đó là:
XÚC – [Thọ – Tưởng ]- Chánh niệm – Chánh tinh tấn – Chánh định – (Tỉnh giác) (1)
*Niệm Thọ, Tâm, Pháp có nội dung là Quán sát Thọ, Tâm Pháp để TUỆ TRI các đối tượng đó nên có lộ trình :
XÚC – [Thọ – Tưởng ]- Chánh niệm – Chánh tư duy – Chánh tri kiến – Như lý tác ý – {Chánh ngữ, chánh nghiệp – Chánh mạng }(2)
Khi Niệm thân chỉ có lộ trình tâm thứ nhất, chỉ GHI NHẬN đối tượng.
Khi Niệm Thọ, Tâm, Pháp phải có 2 lộ trình : Lộ trình (1 )GHI NHẬN đối tượng; Lộ trình (2)TUỆ TRI đối tượng.
Tuan Anh Nguyen
Đại Đức Nguyên Tuệ Vậy muốn phát sinh TUỆ vẫn phải có ĐỊNH. Vì vậy vẫn trải qua lộ trình Chánh niệm – Chánh Tinh tấn – Chánh Định. Rồi mới đến Chánh niệm – Chánh Tư duy – Chánh Tri kiến. Con hiểu như thế có đúng không thưa Sư?
Đại Đức Nguyên Tuệ
Tuan Anh Nguyen đúng vậy,nhưng Định và Tuệ vẫn là hai lộ trình độc lập, không phải là Định phát Tuệ.
Quyên
Kính thưa Đại Đức Nguyên Tuệ , con có câu hỏi như sau ạ:
Sư phụ có nói tới 7 loại cảm giác pháp trần. Con có quán sát được 6 loại là: Cảm giác pháp trần về hình ảnh, Cảm giác pháp trần về âm thanh, Cảm giác pháp trần về mùi, Cảm giác pháp trần về vị, Cảm giác pháp trần về xúc chạm và Cảm giác pháp trần về tư tưởng.
Còn cảm giác pháp trần về pháp trần thì con chưa hiểu lắm và chưa quán sát được, kính nhờ Sư Phụ chỉ bày thêm giúp con ạ.
Con xin thành kính tri ân Sư!
Đại Đức Nguyên Tuệ
Có 7 loại Cảm giác pháp trần, trong đó 6 loại dễ hiểu gồm : Cgpt hình ảnh, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và tư tưởng. 6 loại Cảm giác pháp trần này là do tương tác giữa Ý căn với thông tin của 5 loại cảm giác và tư tưởng.
Còn Cảm giác pháp trần thứ 6 là cái gì ? Khi thông tin 5 loại cảm giác + thông tin tư tưởng ( cái thứ 7 ) tương tác Ý căn thì cả hai cùng diệt, nghĩa là thông tin 5 cảm giác + thông tin tư tưởng (7) diệt đi “vĩnh viễn” và phát sinh Các cảm giác pháp trần. Thông tin về Cảm giác pháp trần này lại được LƯU VÀO BỘ NHỚ, nó không phải là thông tin của 5 cảm giác + tư tưởng (7). Và khi Ý căn tiếp xúc với thông tin pháp trần ( gọi là thứ cấp cho dễ hiểu ) này thì phát sinh Cảm giác pháp trần thứ 6.
Lắng Đọng
Đại Đức Nguyên Tuệ con đọc thấy ong cả não. Ý sư là 5 cgpt + cgpt (7) –> cgpt (*). Cgpt (*) được lưu lại. Sau đó lộ trình tâm khác: Ý căn + cgpt (*) –> cgpt (6). Chú thích: cgpt (*) là cảm giác pháp trần thứ cấp mà sư nói ở trên. Con hiểu như vậy có đúng ý Sư ko ạ?Sư vd giúp con?
Đại Đức Nguyên Tuệ
Lắng Đọng cái này thô chứ đâu vi tế. Thí dụ : thấy một hình ảnh rồi lưu vào bộ nhớ. Tiếp đến thông tin hình ảnh đó tương tác với ý căn phát sinh Cảm giác pháp trần ( hình ảnh ) nhưng thông tin pháp trần hình ảnh đó trong bộ nhớ đã diệt đi, không còn nữa.
Tiếp đến Cảm giác pháp trần ( hình ảnh ) được lưu vào bộ nhớ làm nhân cho Cảm giác pháp trần lần sau. Cảm giác pháp trần lần sau này khác với Cảm giác pháp trần( hình ảnh ) lần trước.
Cảm giác pháp trần ( hình ảnh ) lần 1 gọi là sơ cấp, Cảm giác pháp trần lần 2 tương tự hình ảnh nhưng là thứ cấp. Hai thứ Cảm giác pháp trần này khác nhau. Để phân biệt xếp Cảm giác pháp trần 1,2,3,4,5,7 là loại sơ cấp xẩy ra trực tiếp với thông tin Cảm thọ. Còn Cảm giác pháp trần 6 là thứ cấp vì nó xẩy ra không phải trực tiếp với thông tin Cảm thọ mà qua một lần tương tác nữa được lưu vào bộ nhớ.
Cái này đã nói trước đây rồi.
Như Lý Tác Ý 
Bình luận về bài viết này